SỰ TƯƠNG PHẢN GIỮA HAI NHÂN VẬT HỌA SĨ

0
48

Trong chương trình THCS có hai tác phẩm nói về hai nhân vật họa sĩ mà giữa họ có sự khác biệt. Đó là người họa sĩ trong truyện ngắn Bức tranh của Nguyễn Minh Châu và ông họa sĩ già Behman ttrong truyện ngắn Chiếc lá cuối cùng của Ơ.Henry. Điều lí thú là sự khác biệt chủ yếu của hai nhân vật này là ở đạo đức của người làm nghệ thuật.

Nhân vật họa sĩ trong truyện ngắn Bức tranh của nguyễn Minh Châu là một họa sĩ đã để lại nỗi băn khoăn, day dứt cho người đọc về đạo đức của người làm nghệ thuật. Công tác ở chiến trường, người họa sĩ có điều kiện hiểu bộ đội ta sống và chiến đấu ra sao. Anh ta biết rõ hơn ai hết lúc này người nghệ sĩ phải sống vì mọi người mà trong đó có người lính. Nhưng bản thân anh ta lại là người ích kỉ và hẹp hòi. Anh ta đã tự ái và lạnh lùng từ chối một người chiến sĩ khi anh này tha thiết thỉnh cầu người họa sĩ vẽ giúp anh một bức tranh. Dù chưa nghe lí do người chiến sĩ trình bày, người họa sĩ đứt khoát từ chối.

Sau đó người chiến sĩ đó lại được lệnh của cấp chỉ huy giao nhiệm vụ  là người thồ tranh giúp ông họa sĩ trong một đoạn đường ra Bắc.Trên đường thồ tranh, người chiến sĩ đã cứu người họa sĩ khi anh ta bị rơi xuống ột hẻm đá ngầm lúc qua suối. Sau đó trong cuộc trò chuyện giữa hai người, người họa sĩ mới biết vì gia đình anh chiến sĩ ở ngoài Bắc nghe tin anh đã hi sinh. Thư từ ở đây gửi về ngoài ấy phải mất một năm trời. Ở đây lại không có máy ảnh để chụp một kiểu gửi về. Để đền ơn cứu mạng, người họa sĩ đã vẽ bức chân dung anh chiến sĩ vào buổi sớm trước lúc họ chia tay. Người họa sĩ nói: Đồng chí  hãy viết một bức thư nữa và ghi lại địa chỉ gia đình cho tôi. Tôi sã trực tiếp mang thư và ảnh của đồng chí tới tận nhà

Khi ra tới Hà Nội, bức chân dung người chiến sĩ thồ tranh lại là bức tranh duy nhất trong hàng tạ tranh được chọn mang đi triển lãm. Điều bất ngờ là ông họa sĩ quên ngay lời hứa của mình với anh chiến sĩ. Tuy bức tranh được mang đi triển lãm nhưng ông họa sĩ không tới nhà người chiến sĩ cho dù chỉ nói một câu với gia đình anh là anh còn sống. Đến đây ông họa sĩ hiện hình là kẻ dối trá, vô ơn. Ông ta bỏ mặc mẹ người chiến sĩ khóc hết nước mắt dẫn đến mù lòa vì thương con.

Trái lại, ông họa sĩ già Behman trong truyện Chiếc lá cuối cùng của Ơ.Henry(Nxb Văn học, Lê Huy Bắc dịch) lại là một người đáng kính trọng. Ông đã đem lại niềm tin yêu cho người đọc về đạo đức của những người làm nghệ thuật. Trong cuộc đời họa sĩ, ông dự định và ấp ủ về một kiệt tác để đời cho dù bốn mươi năm nay ông vẫn đang chờ đợi nó. Khi mà Johnsy tuyết vọng và nghĩ rằng cuộc đời cô mong manh như chiếc lá nên cô phó thác số phận mình cho những chiếc lá và cô nghĩ rằng khi nào chiếc lá cuối cùng trên cây trường xuân bám trên tường tòa nhà gạch ngoài cửa sổ lìa cành thì cô chết. Khi mà bác sĩ đã lắc đầu, khi mà y học chịu bó tay trước người bệnh thì vẫn còn người họa sĩ già âm thầm toan tính. Trong mọi phẩm chất tốt đẹp của người nghệ sĩ thì phẩm chất sẵn sàng hi sinh tính mạng của mình vì người khác là phẩm chất cao đẹp nhất. Ông họa sĩ già Behman có phẩm chất tuyệt vời này. Ông họa sĩ già đã lặng lẽ một mình trèo lên bức tường trong đêm đông giá lạnh để vẽ chiếc lá thay cho chiếc lá trường xuân thật cuối cùng vừa rơi với hi vọng cứu được Johnsy. Điều bất ngờ ngời sức tưởng tượng của Johnsy đã đến trong buổi sáng  tưởng như cuối cùng trong cuộc đời cô. Chiếc lá cuối cùng vẫn bám vững vàng trên bức tường gạch sau những trận mưa vùi dập và những cơn gió phũ phàng kéo dài cả đêm tưởng chừng như vô tận. “ Đêm chưa qua mà sao trời vội sáng – Lá trên cành một chiếc cuối không bay”.. Chiếc lá cuối cùng có một sức mạnh kì diệu mà những chiếc lá trước đó không có được. Nó có sức mạnh bền bỉ, dẻo dai khác thường vì nó là hiện thân của tâm hồn người nghệ sĩ, hiện thân của nghệ thuật. Chính nghệ thuật tiếp thêm nghị lực để con người vượt qua nỗi tuyệt vọng. Chiếc lá cuối cùng xứng đáng là một kiệt tác vì Johnsy đã được cứu sống và  Behman đã phải đổi bằng mạng sống của mình. Hơn nữa Họa sĩ Behman nhận thức được rằng được sống ở đời là quý nhất nhưng nếu cần lão sẵn sàng hi sinh để cứu sống người khác. Đây là những phẩm chất cần có của những người làm nghệ thuật.  Họa sĩ Behman chứng minh được rằng đời người là có hạn nhưng  không mong manh như chiếc lá. Con người có thể làm chủ được cuộc đời mình cho dù con người không thể sống mãi. Cho dù là lá trường xuân cũng đến ngày phải lìa cành, đó là quy luật nghiệt ngã của tạo hóa. Duy chỉ có tấm lòng của người nghệ sĩ là bất tử.

Ơ,Henry và Nguyễn Minh Châu đều là những nhà văn có ý thức và trách nhiệm rất cao về nghề nghiệp. Nhân vật họa sĩ trong Bức tranh của Nguyễn Minh Châu ở cuối truyện đã sám hối về những lối lầm của mình. Những người làm nghệ thuật trước hết cần một cái tâm sáng bên cạnh cái tài nêu không sớm muộn cũng để lại những di họa cho đời. Chính cái tâm sáng của ông họa sĩ Behman đã kết tinh và thăng hoa thành kiệt tác nghệ thuật và bất tử cùng năm tháng( Bài viết có trích một số câu trong tác phẩm của Lê Huy Bắc)

Hồ  Quý Nghĩa