Ở tuổi 30, tôi bắt đầu có một thói quen: nhìn lại. Không phải để đếm xem mình đã có bao nhiêu thành tựu, đi được bao xa, hay đã trở thành người như thế nào trong mắt người khác. Càng lớn, tôi càng nhận ra những câu hỏi ấy đôi khi không quan trọng bằng một câu hỏi giản dị hơn: Điều gì là quý giá nhất với tôi? Nếu mất đi, tôi sẽ thực sự thấy mình mất một phần của chính mình?

Tôi không chắc có nhiều người nhận ra điều quan trọng nhất đời mình. Bởi cuộc sống càng đi về phía trước, chúng ta càng có nhiều thứ phải quan tâm. Công việc, trách nhiệm, những lựa chọn, những được – mất, những mối quan hệ có khi cũng đi qua nhiều lớp của lợi ích và vị trí. Chúng ta học cách trưởng thành, học cách mạnh mẽ, học cách tự đứng trên đôi chân mình. Nhưng đôi khi, giữa tất cả những điều ấy, ta lại khó tìm được những kết nối hoàn toàn trong trẻo như thời áo trắng – khi người ta đến với nhau chỉ vì quý mến, vì đồng điệu, vì tin rằng người đối diện là một người tốt.

Tôi may mắn vì đã có một phần tuổi trẻ như thế. Tôi đã gặp những con người ấy vào đúng tuổi mình còn hồn nhiên nhất, dưới mái trường THPT Minh Phú thân yêu, Lớp AK5 và có lẽ họ cũng chưa phải những phiên bản hoàn thiện nhất của chính mình. Nhưng chính những con người còn trẻ, còn vụng về, còn có những điều chưa hoàn hảo ấy lại để lại trong tôi những dấu ấn mà đến khi 30 tuổi, tôi mới hiểu hết giá trị.

Trong những thầy cô của nhà trường, cô Nguyễn Thu Hương – giáo viên dạy Vật Lí, Cô Nguyễn Thị Kim Dung – dạy Toán, Cô Nguyễn Thúy Hằng – dạy Toán là 3 cô giáo tôi ấn tượng và ảnh hưởng sâu sắc nhất. Mỗi người để lại trong tôi một miền kí ức khác nhau. Có những kỉ niệm nếu kể lại có lẽ chẳng có gì lớn lao: một giờ học, một câu nói, một lần cô gọi tên, một ánh mắt, một cách cô cười với học trò. Nhưng kì lạ là những điều nhỏ bé ấy lại nằm rất sâu trong trí nhớ.

Tôi vẫn nhớ như in những giờ sinh hoạt thứ 7 khi cô Hương làm GVCN lớp 10A của chúng tôi. Cô gieo vào chúng tôi bằng những thước phim hoạt hình về “Bài học cuộc sống”, những giải thi đua “Quả chuối vàng”, “Củ chuối bạc” độc đáo, tận tâm, mà đến giờ bất giác nhớ lại tôi lại tủm tỉm cười về sự sáng tạo, nhưng cũng vô cùng trong sáng, ngây thơ của cả cô và trò. Khi ấy, tôi đâu hiểu rằng để giữ được năng lượng cho một lớp học, để mỗi ngày vẫn bước vào lớp với sự say mê, để kiên nhẫn với những học trò đôi khi chẳng hiểu mình đang có gì trong tay, cần nhiều tình yêu đến thế nào với nghề. Cô luôn luôn là như thế, nhiệt huyết và “ngầu” theo một cách rất riêng. Khiến cho một đứa học trò hướng nội như tôi cũng cảm thấy an toàn, hoàn toàn tin tưởng mà dám chia sẻ hết tâm tư của lần tỏ tình thất bại với thầy Giảng Viên trên giảng đường Đại Học.

Ngày ấy, tôi chỉ là một cô học trò khá nhút nhát. Tôi ít nói, ít thể hiện, thường chọn đứng ở phía sau hơn là bước lên phía trước. Tôi có những suy nghĩ của riêng mình nhưng không phải lúc nào cũng đủ tự tin để nói ra. Tôi có những điều mình làm được nhưng cũng không thực sự biết cách nhìn nhận giá trị của bản thân.Vậy mà ở bên các cô, tôi luôn có một cảm giác rất khó gọi tên: “hình như các cô nhìn thấy tôi”. Giống như cách cô Hằng Toán đã tin tưởng và trao cho tôi làm tổ trưởng môn Toán tổ I lớp 12. Không phải một cô học trò nổi bật nhất lớp. Không phải người luôn đứng trước đám đông. Chỉ là tôi, với tất cả sự lặng lẽ, vụng về và những điều chưa biết cách bộc lộ. Nhưng chính sự nhìn thấy và tin tưởng năm ấy của cô đã khiến tôi tự tin và mạnh mẽ hơn rất nhiều. Hay cách cô dạy giải một bài toán “tại sao chúng ta không đi từ dưới lên trên, từ kết quả để tìm ngược lại con đường nhanh nhất” từ lúc nào đã thấm nhuần làm tiền đề cơ bản cho việc giải quyết vấn đề trong cuộc sống của tôi sau này bằng cách “tư duy ngược”, hiệu quả vô cùng.
Nhớ năm tháng lớp 12 ôn thi, cô Hằng là người đã rất vất vả chấn chỉnh, đưa môn Toán của lớp tôi vào quy củ, nề nếp vì trước đó có lẽ lớp tôi là lớp phải thay GVCN và GV bộ môn nhiều nhất trường nên phong cách cũng rất lộn xộn, không ổn định. Nhớ như in những lo lắng, trăn trở của cô về 1 lớp A mà cô sợ rằng còn không cả đỗ tốt nghiệp. Nhưng cuối cùng chúng tôi cũng đã làm được, không khiến thầy cô phải thất vọng. Dáng người nhỏ nhắn, điệu đi thoăn thoắt, tư duy thông minh, làm việc rõ ràng, mạch lạc, đến cùng khiến tôi vô cùng ngưỡng mộ và học tập ở cô.

Tôi nhớ sự tử tế của các cô. Đó không phải là sự tử tế được nói thành những lời lớn lao. Nó nằm trong cách các cô đối xử với học trò, cách các cô lắng nghe, cách các cô khích lệ, cách các cô tạo ra một lớp học mà ở đó chúng tôi được phép là những đứa trẻ đang lớn – có thể sai, có thể ngây ngô, có thể đôi lúc bướng bỉnh, vụng về, nhưng vẫn được tin rằng mình có thể tốt hơn. Như cái cách cô Dung vẫn điềm đạm, tỉ mỉ, nghiêm túc nhưng đầy ấm áp khi cô chỉ đứng chủ nhiệm lớp 10 và dạy bộ môn Toán của chúng tôi ít thời gian nhưng cốt cách, và lòng nhiệt thành ấy vẫn theo những con người AK5 chúng tôi suốt năm tháng sau này. Cách cô trả lời từng comment của học sinh tinh tế và đầy tử tế, trái tim rộng lớn. Tôi vẫn luôn dõi theo hành trình các cô bền bỉ, xây dựng một ngôi trường Hạnh Phúc, Đạo Đức – Trí Tuệ – Nghị Lực, và thực sự thấy tự hào và biết ơn nhân duyên ấy. Đã cho tôi may mắn được gặp gỡ, tiếp xúc và ảnh hưởng bởi những người thầy của tuổi 17 còn bỡ ngỡ, dại khờ. Và là người bạn lớn của tôi mãi về sau.

Và còn rất nhiều kỉ niệm, kí ức đẹp đẽ với các thầy cô dưới mái trường THPT Minh Phú thân yêu, sẽ theo tôi suốt cuộc đời về một thời áo trắng.

Có lẽ khi 17 tuổi, tôi không gọi tên được điều đó. Tôi chỉ biết trường học khi ấy là một nơi mình muốn đến, lớp học là nơi có những con người mình mong được gặp. Sau này lớn lên, tôi mới hiểu: một môi trường giáo dục hạnh phúc không chỉ được tạo nên bởi những bài học hay, mà bởi những con người khiến ta cảm thấy mình được tôn trọng, được lắng nghe và được tin tưởng. Tôi nghĩ mình đã lớn lên một phần trong cảm giác ấy.

Và điều khiến tôi càng trân trọng các thầy cô hơn là sau khi rời trường, tôi vẫn âm thầm dõi theo hành trình của họ và cả mái trường lớn cấp 3 Minh Phú. Các cô vẫn làm việc, vẫn học hỏi, vẫn theo đuổi những điều mình tin tưởng. Thời gian đi qua, tôi cũng lớn lên, và đến một lúc nào đó, tôi không còn nhìn các cô chỉ bằng ánh mắt của một cô học trò dành cho giáo viên nữa.

Tôi bắt đầu nhìn thấy ở các cô cũng “rất con người”. Những con người cũng từng rất trẻ. Cũng có thể từng sai. Cũng có những lựa chọn khó khăn. Cũng phải tự mình đi qua những năm tháng trưởng thành. Nhưng rồi các cô vẫn chọn sống tử tế, chọn yêu nghề, chọn giữ nhiệt huyết và tiếp tục đi về phía những điều mình tin là có ý nghĩa. Và chính lúc ấy, sự ngưỡng mộ của tôi trở nên sâu sắc hơn.

Ngày 17 tuổi, tôi ngưỡng mộ các cô vì tài năng. Ngày 30 tuổi, tôi ngưỡng mộ các cô vì cách các cô đã sống với tài năng, nhân cách và lựa chọn của mình trong suốt những năm tháng sau đó. Có những người đi qua đời ta trong vài năm nhưng để lại một hình ảnh đủ lớn để ta mang theo cả đời. Các cô là những người như thế.

Cuộc sống đôi khi cuốn chúng ta đi rất xa. Có những ngày tôi mệt mỏi, có những lúc hoang mang trước những lựa chọn của mình, có những khi đứng giữa những được – mất của cuộc sống mà tự hỏi điều gì mới thực sự đáng để mình giữ lại. Những lúc ấy, tôi lại nhớ đến các cô.

Không phải vì các cô có thể giải quyết những vấn đề của tôi. Chỉ đơn giản là nhớ đến cách các cô đã sống, tôi lại nhớ đến những điều mình từng tin là đẹp.

Có những con người không cần ở bên ta suốt đời nhưng vẫn trở thành một chiếc mỏ neo của tâm hồn. Họ không giữ ta lại, nhưng giúp ta không trôi quá xa khỏi con người mà ta từng muốn trở thành.

Có lẽ điều kỳ diệu nhất của người làm nghề giáo không chỉ là dạy một đứa trẻ biết thêm một điều, mà là giúp đứa trẻ ấy tin rằng mình có thể trở thành một người tốt đẹp hơn. Có những người thầy cô đi qua cuộc đời học trò chỉ trong vài năm, nhưng ánh nhìn họ dành cho một đứa trẻ có thể ở lại trong đứa trẻ ấy suốt nhiều thập kỉ.

Dưới mái trường cấp 3, nếu thầy cô là những người gieo vào tôi niềm tin, thì bạn bè lại là những người cùng tôi sống qua những năm tháng mà sau này tôi mới hiểu là không thể lặp lại.

Nhớ chúng tôi khi còn là những đứa trẻ chưa biết cuộc đời phía trước sẽ như thế nào. Chúng tôi cùng học, cùng chơi, cùng cười vì những chuyện mà bây giờ nghĩ lại thấy thật ngây ngô. Có những ngày tưởng như chẳng có gì đặc biệt, nhưng chính những ngày bình thường ấy lại trở thành thứ mà sau này chúng tôi không thể mua lại bằng bất kỳ điều gì.

Rồi chúng tôi ra khỏi cánh cổng trường. Mỗi người bắt đầu có một con đường riêng. Công việc, thành phố, những mối quan hệ mới, những áp lực mới. Chúng tôi lớn lên theo những cách rất khác nhau. Có người thay đổi nhiều. Có người vẫn giữ được nét cũ. Có những người gặp nhau thường xuyên hơn, có những người dần ít liên lạc. Nhưng thật lạ kì, mỗi lần chúng tôi gặp lại, dường như vẫn có một phần tuổi 17 ở đó.

Tôi nghĩ tình bạn đẹp không nhất thiết phải là một tình bạn chưa từng có khoảng cách. Bởi những con người thật sự bước vào đời nhau sẽ có lúc vui, lúc buồn, lúc hiểu nhau, lúc không hiểu nhau. Có những lần giận hờn. Có những tiếc nuối mà nhiều năm sau vẫn còn nằm đâu đó trong ký ức. Những lần hẹn nhau ngồi cùng bàn cho năm học mới lỡ dở, những tình cảm học trò trong sáng hồn nhiên chưa kịp nói. Có lẽ chính những cảm xúc không trọn vẹn ấy lại khiến một đoạn đời được khắc sâu hơn trong lòng người.

Tôi nhớ những người bạn ấy không chỉ vì chúng tôi đã từng vui. Tôi nhớ vì chúng tôi đã từng cùng nhau lớn lên. Cùng nhau thấu hiểu, cùng nhau trưởng thành.

Tôi không biết từ bao giờ, những người bạn đã hiểu những khoảng lặng của tôi. Khi tôi còn chưa thực sự biết mình là ai, bạn dường như đã nhìn thấy một phiên bản khác của tôi. Khi tôi nghi ngờ bản thân, có một sự tin tưởng rất tự nhiên luôn ở đó. Không cần những lời động viên lớn lao. Không cần phải nói rằng tôi tốt đẹp đến thế nào. Chỉ là bạn đối xử với tôi như thể những điều tốt đẹp ấy vốn đã tồn tại. Có lẽ đó là một trong những món quà lớn nhất mà một người có thể trao cho người khác: nhìn thấy ở họ một điều tốt đẹp trước cả khi họ đủ tin rằng điều ấy là có thật.

Tôi từng nghĩ mình trưởng thành nhờ những gì mình tự học được. Sau này tôi hiểu, có những phần trong chúng ta được hình thành từ ánh mắt của người khác. Một người thầy tin rằng ta có thể làm được. Một người bạn tin rằng ta đủ tốt. Một ai đó kiên nhẫn ở bên khi ta còn chưa biết cách gọi tên những điều đang diễn ra trong lòng mình. Và rồi, từng chút một, ta học cách nhìn mình bằng chính ánh mắt tin tưởng ấy. Tôi nghĩ mình đã lớn lên như thế.

Giờ đây, khi đã 30 tuổi, tôi mới hiểu rằng con người không trưởng thành một mình. Chúng ta mang theo trong mình rất nhiều người. Mang theo một câu nói của cô giáo mà ngày ấy tưởng chỉ là một lời động viên bình thường. Mang theo cách một người bạn từng tin mình. Mang theo một buổi chiều ở sân trường. Một tiếng cười. Một lần giận nhau. Một cuộc trò chuyện chưa nói hết. Một ánh mắt. Một người đã từng nhìn thấy ở ta điều mà chính ta chưa nhìn thấy. Những điều ấy nhỏ bé đến mức khi đang sống trong nó, ta chẳng biết mình đang may mắn.

Có lẽ trong đời, “đúng người” đã là một điều may mắn. “Đúng thời điểm” lại là một dạng may mắn khác. Nhưng được gặp đúng người vào đúng thời điểm mình cần nhất, rồi đủ trưởng thành để nhận ra giá trị của cuộc gặp ấy – đó là điều tôi thấy mình đặc biệt may mắn. Tôi gặp những người ấy khi tôi còn đủ trẻ để đón nhận sự chân thành mà không cần phải hỏi nó mang lại lợi ích gì. Tôi được ở cạnh những người tử tế khi chúng tôi còn hồn nhiên, khi tình bạn chưa bị cuộc sống phủ lên quá nhiều lớp của tính toán, trách nhiệm và khoảng cách.

Và tôi may mắn hơn nữa ở chỗ: đến tuổi 30, tôi đã kịp nhận ra họ quý giá đến thế nào. Có những người phải đi rất xa mới hiểu điều gì thực sự quan trọng. Tôi không nghĩ mình đã hiểu hết cuộc đời. Nhưng tôi biết mình muốn giữ lại điều gì. Tôi muốn giữ sự tử tế mà các cô đã từng trao cho học trò. Tôi muốn giữ niềm tin mà những người bạn đã từng dành cho tôi. Tôi muốn giữ cách những con người ấy khiến tôi cảm thấy rằng mình được nhìn thấy, được thấu hiểu và có giá trị. Và hơn hết, tôi muốn trở thành một người có thể trao lại cho người khác cảm giác mà tôi từng nhận được.

Ngày 17 tuổi, tôi chưa biết tin vào mình. Ngày hôm nay, tôi biết mình là ai hơn một chút. Tôi biết mình có những điểm chưa hoàn thiện, vẫn có lúc yếu lòng, vẫn có những ngày hoang mang. Nhưng tôi không còn nghĩ rằng giá trị của mình phải được chứng minh bằng việc mình hơn ai. Tôi hiểu rằng bản lĩnh không phải là không chông chênh. Bản lĩnh là khi chông chênh, ta vẫn biết mình muốn trở về đâu. Và tôi biết nơi ấy. Đó là những giá trị mà tôi đã từng nhìn thấy ở những người mình yêu quý. Là sự tử tế. Là nhiệt huyết. Là niềm tin. Là khả năng nhìn thấy điều tốt đẹp ở một con người ngay cả khi họ chưa nhìn thấy điều ấy ở chính mình.

30 tuổi, tôi không còn là cô học trò nhút nhát ngày nào. Nhưng tôi cũng không muốn trở thành một người hoàn toàn khác cô bé ấy. Bởi trong tôi hôm nay vẫn có một phần của cô học trò năm xưa – phần đã từng được các cô nhìn thấy, được bạn bè thấu hiểu, được tin tưởng, được yêu thương và cùng những con người ấy lớn lên.

Có lẽ đó là điều quý giá nhất mà tuổi trẻ đã để lại cho tôi. Không phải một thành tích. Không phải một danh hiệu. Mà là những con người. Những người tôi gặp khi còn quá trẻ để hiểu họ sẽ quan trọng đến thế nào. Những người đã âm thầm trở thành chất liệu làm nên tôi của hôm nay.

Và nếu cuộc đời là một hành trình ngày càng đi xa, thì tôi thấy mình thật may mắn vì trên hành trình ấy có những “mỏ neo” để mỗi khi mỏi mệt, yếu lòng hay chông chênh, tôi vẫn có thể quay về. Quay về với một mái trường. Với những người thầy, người cô. Với những người bạn của một thời áo trắng. Và quay về với chính mình.

Có những người ta gặp ở tuổi 17, nhưng phải đến tuổi 30 mới hiểu hết giá trị của cuộc gặp ấy. Tôi may mắn vì mình đã nhận ra điều đó đủ sớm để biết ơn. Và đủ sớm để hiểu rằng, từ nay về sau, điều đẹp nhất tôi có thể làm với những gì họ đã trao cho mình không phải chỉ là nhớ về. Mà là sống tiếp. Sống tử tế hơn một chút. Tin vào con người hơn một chút. Tin vào chính mình hơn một chút.

Và nếu có thể, trở thành một “mỏ neo” nào đó trong cuộc đời của một người khác – như cách những con người năm nào đã từng là mỏ neo của tôi.

Học sinh: Nguyễn Thị Hảo

Lớp AK5 (niên khóa 2010 – 2013)